UNTERWEGS an Rhein und Maas

Dr. Barbara Hendricks MdB / Thomas Imo

Museen sind die gesellschaftlichen Hüter des kulturellen Erbes und heute mehr denn je gefordert, ihre Schätze, Wunderkammern und Gedächtnisarchive im digitalisierten Überangebot von Informationen und Attraktionen vor dem Vergessen zu bewahren.

Umso wertvoller ist es, dass sich am grenzüberschreitenden Niederrhein öffentlich und privat geführte Häuser aller Sparten zusammengeschlossen haben, um im losen Verbund neue Wege der Museumsarbeit zu erproben. Dazu gehört die Selbstverpflichtung, das Alltagswissen der Menschen unserer Region, ihre Erinnerungen und Dinge von persönlicher Bedeutung einzubeziehen. Dazu gehören das Bemühen um spannende Angebote für Exkursionsveranstalter und die gemeinsame Intensivierung der pädagogischen Arbeit. Und dazu gehört das ehrgeizige Ziel, Museen als neue Mitte der Stadtgesellschaft zu verorten, in der Gegenwart durch Geschichte(n) erkennbar, verhandelbar und reflektierbar wird.

Als temporäres „Labor“ und zugleich „große Bühne“ für die komplexe Museumsarbeit unserer EuRegion dienen die Themenjahre. Zuletzt wurden unter dem Motto HIMMELWÄRTS auf ganzer Fläche die vielfältigen Formen des religiösen Zusammenlebens und seine Folgen für die Geschichte einer seit jeher multikonfessionellen Region sichtbar gemacht.

Das nunmehr vierte Themenjahr widmet sich dem UNTERWEGSsein, das in unserer aktuellen Lebenswirklichkeit viele Dimensionen hat: mag es für den einen das tägliche Pendeln zum Arbeitsplatz bedeuten, stellen sich beim anderen Bilder des nächsten Ausflugs- oder Urlaubstraumes ein. Ein Dritter sieht die Geschichte seiner Flucht vorbeiziehen: die nach Amerika während des Nationalsozialismus, die aus dem Osten am Ende des Zweiten Weltkrieges oder die nach Europa als Opfer von Hunger, Verfolgung oder Krieg.

Das Thema ist Leitmotiv für ein breites Spektrum an Ausstellungen, Aktionen, Exkursionen, Lesungen und Vorträgen. Über 40 Häuser dies- und jenseits der Grenze beteiligen sich an der Erkundung quer durch verschiedene Epochen. Aber egal wie nah an der Gegenwart man bleibt oder wie weit man zurückgeht: Es zeigt sich, dass der Niederrhein immer schon ein Transitgebiet war. Wanderungs- und Flüchtlingsbewegungen sind den Menschen hier nicht fremd. Sie haben das Rhein-Maas-Gebiet und seine Bewohner geprägt.

Als Schirmherrin des Ausstellungsjahres empfehle ich Ihnen: Nehmen Sie die Einladung der Museen zu einer Reise in die bewegte und bewegende Geschichte des grenzenlosen Niederrheins an, nutzen Sie die spannenden Exkursionsangebote oder besuchen Sie eine Veranstaltung der flankierenden Literaturreihe HORIZONTEunterwegs. Sie sind herzlich willkommen!

Dr. Barbara Hendricks MdB Bundesministerin für Umwelt, Naturschutz, Bau und Reaktorsicherheit; Kuratoriumsvorsitzende Kulturraum Niederrhein e.V.

Musea zijn de hoeders van ons culturele erfgoed en staan tegenwoordig, meer dan ooit, voor de uitdagende taak te voorkomen dat hun schatten, kunstkabinetten en archieven met generaties aan verworvenheden binnen de grote stroom aan digitale informatie en entertainment in de vergetelheid raken. Des te waardevoller is het dat langs de grensoverschrijdende Niederrhein publieke en private instellingen uit diverse hoeken de handen ineen hebben geslagen om samen nieuwe wegen te verkennen. Met bijvoorbeeld aandacht voor de kennis van de mensen in onze regio, hun herinneringen en zaken van persoonlijke betekenis. Maar ook voor het creëren van een spannend aanbod voor excursieaanbieders en het uitbreiden en verdiepen van pedagogische activiteiten. En bovendien voor het ambitieuze doel musea weer midden in de stedelijke samenleving te plaatsen, ze te positioneren als centra waar het heden aan de hand van kennis en verhalen uit het verleden herkenbaar, inzichtelijk en bespreekbaar wordt gemaakt.

Eén van de nieuwe middelen om deze complexe taak in onze euregio te verwezenlijken, zijn de themajaren – tijdelijke ‘laboratoria’ en ‘grote podia’ in één. In het voorgaande themajaar werden onder het motto HIMMELWÄRTS - HEMELWAARTS verschillende facetten van het religieuze leven en de invloed hiervan op de geschiedenis van een van oudsher multiconfessionele regio belicht.

Het inmiddels vierde themajaar staat in het teken van ONDERWEG zijn, iets wat in onze huidige wereld vele dimensies kent: voor de één betekent het de dagelijkse pendel tussen thuis en werk, terwijl het bij een ander beelden oproept van de volgende droombestemming. En een derde denkt misschien wel aan zijn vlucht, naar Amerika tijdens het nationaalsocialisme, uit het oosten aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, of naar Europa als slachtoffer van honger, vervolging of oorlogsgeweld.

Dit thema vormt de leidraad voor een breed scala aan tentoonstellingen, activiteiten, excursies, lezingen en voordrachten. Ruim veertig instellingen aan beide zijden van de grens nemen bezoekers tegen de achtergrond van dit motto mee op een reis door de geschiedenis van onze regio. Zo zullen ze al snel ontdekken dat het in de regio Niederrhein al eeuwenlang een komen en gaan is van mensen. Migratie- en vluchtelingenstromen zijn ons hier niet vreemd, en hebben een onmiskenbare stempel gedrukt op de Rijn-Maas-regio en haar bewoners.

Als beschermvrouwe van dit tentoonstellingsjaar nodig ik u hierbij van harte uit: laat u door de verschillende musea meenemen op een reis door de bewogen en nog altijd volop in beweging zijnde geschiedenis van deze grenzeloze regio, profiteer van het interessante excursieaanbod of breng een bezoek aan een evenement van het begeleidende literatuurprogramma HORIZONTE onderweg. Wees welkom!

Dr. Barbara Hendricks, lid van de Duitse Bondsdag (MdB)
Minister voor Milieu, Natuurbescherming, Bouw en Reactorveiligheid, en bestuursvoorzitter Kulturraum Niederrhein e.V.